'Onthoud de gebiedende wijs!' in TNTL
'Word lid' of 'wordt lid'? Zojuist is het artikel 'Onthoud de gebiedende wijs! De spelling van de gebiedende wijs in het voortgezet onderwijs' dat ik (Alex Reuneker) met student-assistent Franka Hogewoning schreef verschenen in Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (TNTL).
'Onthoud de gebiedende wijs!' in TNTL (2025)
We laten op basis van ruim 300.000 antwoorden van vmbo-, havo- en vwo-leerlingen zien dat de gebiedende wijs meer spelfouten oplevert dan andere homofone werkwoordsvormen, , zoals in 'Jij wordt lid van onze vereniging.' We kijken daarbij naar het verband tussen onderwijsniveau en leerjaar en we doen concrete aanbevelingen voor het onderwijs.
Lees het artikel op https://doi.org/10.5117/TNTL2025.4.001.REUN.
Lezing 'Welke spelfouten maken zelfs ervaren schrijvers?' VIOT 2026
Eind januari 2026 presenteer ik onderzoek naar spelfouten bij ervaren schrijvers op VIOT 2026 (Vereniging Interuniversitair Overleg Taalbeheersing) aan de Universiteit Antwerpen. In de lezing presenteer ik kwantitatieve analyses waaruit blijkt dat ervaren schrijvers niet alleen significant minder fouten maken dan minder ervaren schrijvers, maar ook andere fouten. Ervaren schrijvers hebben vooral moeite met leenwerkwoorden ('De jeugd gamet veel'; zie Reuneker, 2024), mogelijk omdat in het onderwijs van de betreffende generatie weinig aandacht voor de spelling van leenwerkwoorden was. Daarnaast komen fouten bij de persoonsvorm voorafgaand aan bezittelijk je ('Soms kleedt je baas zich ongepast'; zie Reuneker & Rebel, 2025) en het bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoord ('de verbrande tanks') relatief veel voor.
We nuanceren het beeld dat fouten in de werkwoordspelling een gebrek aan begrip van de regels zouden verraden (zie ook o.a. Van der Meulen, 2024, pp. 21-22) en we sluiten af met tips voor ervaren schrijvers om ook bij de bovenstaande typen werkwoordsvervoegingen de juiste spelling te hanteren.
Abstract VIOT 2026
Grote Taaldag 2026: In de klas en in het boek, werkwoordspelling in het voortgezet onderwijs
Aanstaande dinsdag, 27 januari, vindt De Grote Taaldag 2026 plaats aan de Universiteit Utrecht. Daar presenteren mijn oud-student-assistent Inge Hofmeijer en ik resultaten van een deels uit de Startersbeurs gefinancierd onderzoek naar de relatie tussen gemaakte spelfouten in het voortgezet onderwijs en onderwijsmethoden die leerlingen moeten behoeden voor dergelijke fouten. Hieronder vind je het abstract.
‘In de populaire pers worden de slechte spelling en grammatica gehekeld van leerlingen [...] en zelfs van de leerkrachten in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs’ (Coppen, 2009, p. 236). Dat geldt niet in de laatste plaats voor werkwoordspelling. Hoewel de regels betrekkelijk simpel zijn, blijft werkwoordspelling voor velen een worsteling (Sandra, Frisson & Daems, 1999). Er is nog geen didactiek ontwikkeld waarmee werkwoordspelling nagenoeg foutloos onderwezen kan worden (Chamalaun, 2025). Een belemmering is dat, naast factoren als homofoondominantie (Sandra, Frisson & Daems, 1999) en grammaticale kennis (Dols-Koot, Ilona & Van Rijt, 2019), weinig bekend is over de typen fouten van leerlingen.
Om deze leemte te vullen, brachten we in miljoenen antwoorden van vmbo-, havo- en vwo-leerlingen de categorieën in kaart die veel fouten opleveren, zoals de gebiedende wijs (Reuneker & Hogewoning, 2025) en leenwerkwoorden (Reuneker, 2024). Daarnaast inventariseerden we de aandacht die lesmethoden besteden aan die categorieën. We beantwoorden de vraag in hoeverre lesmethoden aandacht besteden aan categorieën die daadwerkelijk problemen opleveren en we doen aanbevelingen voor het onderwijs.
Zie het abstract inclusief referenties op https://www.reuneker.nl/files/papers/reuneker_hofmeijer_2026_taaldag.pdf.
Wellicht tot vrijdag bij De Grote Taaldag!
Van 'geskyped' tot 'fluitent' (Rowan in 't Veen)
Een tijdje geleden heb ik een aantal werkwoordspellingsopgaven geschreven en kortgeleden kreeg ik de eerste resultaten doorgestuurd. Bij die resultaten zaten er aantal tussen die wel heel erg in het oog sprongen.
Foto door Glenn Carstens-Peters op Unsplash
Werkwoorden geleend uit het Engels bleken, hoewel ze bekendstaan als lastig, nóg moeilijker dan verwacht: managet werd maar in een helft van de gemaakte opdrachten goed gespeld en geskypet zelfs maar in dertig procent van de gevallen. Vooral de varianten met een -d aan het einde, zoals managed en geskyped, bleken populair, waarschijnlijk door het ‘Engelsere’ woordbeeld. Dat de gebiedende wijs een uitdaging is, was evenmin een verrassing: “Word toch eens volwassen” werd in nog geen zestig procent van de gevallen goed geschreven.
Dat bepaalde sterke werkwoorden lastig te vervoegen waren, was echter onverwacht voor mij; gelopen werd in maar zestig procent van de gegeven antwoorden goed gespeld en dat deed mij wel een beetje schrikken. Zelf zie ik ze namelijk als de makkelijkste werkwoordsvormen om te vervoegen voor moedertaalsprekers. Een duik in de antwoorden verraadde echter wat er aan de hand was. Hoewel vormen als geloopt en (zelfs) geloopd voorkwamen, had een aanzienlijk deel van de invullers in de zin ‘Ik kan er ook weinig aan doen dat het zo gelopen is’ het hulpwerkwoord is blijkbaar over het hoofd gezien en loopt ingevuld.
Het laatste wat ik nog wil benoemen, is het onvoltooid werkwoord, dat ook lastig bleek. In “Beleggers zullen de komende tijd dus nog niet fluitend naar de beurzen gaan.” werd in de helft van de gevallen een verkeerd antwoord gegeven. Een deel van de fouten betrof de vorm fluitent. Misschien gaat dit mis omdat er op school veel minder aandacht besteed wordt aan dit soort vervoegingen? Ik ben er niet zeker van, maar interessant is het zeker!
Geschreven door Rowan in 't Veen.
Korte vragenlijst voor docenten
Ben je docent Nederlands in het voortgezet onderwijs? Voor onderzoek naar werkwoordspelling wil ik je vragen of je deze korte vragenlijst wilt invullen: https://forms.cloud.microsoft/e/A6QqAD5VjC. Dat kost hoogstens een paar minuten. Je antwoorden worden uitsluitend voor dit onderzoek gebruikt.
Veel dank!
Relaxt of relaxed?
Engelse werkwoorden blijven lastig, blijkt uit de resultaten van Gespeld (zie Reuneker & Dunning, 2023; Reuneker, 2024). Het ís soms natuurlijk ook gewoon lastig en dat geldt niet minder voor homofone paren waarin je de persoonsvorm en het bijvoeglijk naamwoord hetzelfde uitspreekt, maar anders schrijft, zoals bij relaxt en relaxed. Je schrijft dus ‘Jetten relaxt na de goede verkiezingsuitslag’, maar ‘Hij is relaxed het weekend ingegaan’. In de eerste zin is relaxen iets wat het onderwerp, hier Jetten, doet; in de tweede zin zegt relaxed iets over de manier waarop Jetten het weekend inging.
Bijvoeglijk gebruikt, dus hier had 'relaxed' in plaats van 'relaxt' moeten staan (bron: Bicycling, Editie 4, 2025)
Bij een persoonsvorm volg je 'gewoon' de regels van de Nederlandse (werkwoord)spelling. De stam vind je door -en van het hele werkwoord relaxen af te trekken, waardoor je relax overhoudt. Omdat het onderwerp in de derde persoon enkelvoud staat, schrijf je er een t achter. Bij bijvoeglijke naamwoorden wordt in principe de Engelse vorm behouden en daarom schrijf je relaxed.
Iets soortgelijks geldt overigens ook voor andere leenwoorden, zoals stressen: het is 'Eerdmans strest weinig over de uitslagen', maar 'Nanninga had stress over de campagne'; de stam van stressen heeft maar een s, dus schrijf je stres+t bij het onderwerp Eerdmans, terwijl stress in de tweede zin een zelfstandig naamwoord is (geen bijvoeglijk naamwoord, zoals relaxed) waarbij je de originele vorm aanhoudt: stress met dubbel s dus.
Zie, voor meer voorbeelden en advies, ook https://onzetaal.nl/taalloket/relaxed-relaxt.
'Houdt de straat schoon'
Onlangs liep ik door mijn geboortedorp Benthuizen. Omdat ik met mijn zoontje van 1 aan de hand liep, keek ik veel naar beneden en daar zag ik onderstaande stoeptegel.
'Houdt de straat schoon'
Nu weten we uit onderzoek (Reuneker & Hogewoning, te verschijnen) dat de gebiedende wijs door velen moeilijk wordt gevonden en dat er nogal wat stemmen opgaan die beweren dat houdt hier (ook) goed is. Dat klopt echter niet. Meestal wordt hierbij een appèl gedaan op het verleden, want niet eens zo heel lang geleden hadden we een meervoudsvorm van de gebiedende wijs (of imperatief) die je, inderdaad, met een t na de stam schreef, zoals in het onderstaande voorbeeld uit de jaren '50.
Wordt lid. Verenigt alle luchtvaartgezinde Nederlanders. (Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart, circa 1950)
Pas in de officiële spelling van 1995 werd expliciet vermeld dat de goede vorm van de gebiedende wijs de vorm zonder t na de stam is, zonder dat daarbij onderscheid tussen enkelvoud en meervoud wordt gemaakt, zoals mijn student-assistente Franka Hogewoning en ik laten zien in een inventarisatie van alle edities van de Woordenlijst der Nederlandse Taal. De Nederlandse Taalunie, die erover gaat, zegt er het volgende over.
In de Leidraad, onderdeel van de Woordenlijst Nederlandse Taal en daarmee van de officiële spelling van het Nederlands, staat pas sinds 1995 vermeld dat de ‘gebiedende wijs wordt uitgedrukt door de stam van het werkwoord’ (Nederlandse Taalunie, 2005, p. 75).
Inmiddels is de vorm met slot-t echt verouderd ('archaïsch') en schrijf je bij de gebiedende wijs alleen de stam.
Spelling is veranderlijk en niet in steen gebeiteld, maar deze spelfout helaas wel. Een snel rondje googelen leerde me overigens dat Benthuizen zeker niet de enige gemeente is waar deze steen ligt; in Utrecht viel het columnist Fenna Riethof jaren geleden ook al op.
Binnenkort kun je er veel meer over lezen in TNTL, waarin ik de kwestie samen met Franka uitploos, maar tot die tijd kun je ook even kijken naar dit abstract voor de Grote Taaldag 2025, of, als je dit blog-postje niet wilt geloven, bij Onze Taal op de pagina houd/houdt en bij de Taalunie op de pagina wordt/word lid.
Wordt vervolgd...
'Vind je moeder dat ook?': Tussen jij en jouw op Neerlandistiek
Marc van Oostendorp schreef een bericht op Neerlandistiek over het onderzoek dat Mette Rebel en ik deden naar de spelling van homofone werkwoorden voor 'je' ('Vind je dat ook?' vs 'Vindt je moeder dat ook?', dat onlangs gepubliceerd werd het Dutch Journal of Applied Linguistics (DuJAL).
'Vind je moeder dat ook?': Tussen jij en jouw op Neerlandistiek
Lees er meer over op Neerlandistiek, in deze post op dit weblog of natuurlijk in DuJAL zelf (open access).
Suske en Wiske shooten, sharen, pitchen en crossposten
Grappig, wel, dat in de nieuwe Suske en Wiske, De correcte Krimson, sprake is van nogal wat leenwerkwoorden. Zelfs in dit ene plaatje wordt geshoot, gepitcht, geshared en gecrosspost.
. [Standaard Uitgeverij](https://www.standaarduitgeverij.be/), 2025.](https://gespeld.nl/blog/content/images/20251014075157-20251010161806-suske_wiske_leenwerkwoorden.png)
Suske en Wiske. De correcte Krimson. Standaard Uitgeverij, 2025.
Er wordt in de strip de spot mee gedreven, maar het laat eigenlijk best mooi zien hoe sterk de invloed van technologie en media is op de werkwoorden die we gebruiken.
Onlangs gaf ik er nog een gastcollege over en ik vroeg studenten een lijstje van vijf leenwerkwoorden op te schrijven die ze zelf vaak gebruiken, lezen of horen. Woorden als matchen, daten, swipen en gaslighten bleken populair en leverden leuke gesprekken over betekenis en mogelijke alternatieven op.
Verschenen in Tekstblad: Welke spelfouten maken zelfs ervaren schrijvers?
Vandaag verscheen het artikel 'Welke spelfouten maken zelfs ervaren schrijvers?' dat ik schreef voor Tekstblad.
'Welke spelfouten maken zelfs ervaren schrijvers?' in Tekstblad (dank aan Ronny Boogaart voor de foto)
Word lid of wordt lid? Verhuist of verhuisd? Ik stres of ik stress? En hoe schrijf je de verleden tijd van leasen? Onderzoek laat zien dat fouten in de werkwoordspelling onder andere veroorzaakt worden door homofone (gelijkklinkende) werkwoordsvormen en door tijdsdruk. Niet alleen mensen die spelling überhaupt moeilijk vinden maken ze; ook voor ervaren taalgebruikers liggen ze op de loer, zeker wanneer de deadlines naderen.
Voor dit artikel zocht ik uit welke fouten in de werkwoordspelling ervaren schrijvers het meest maken. Met andere woorden: waar moet je als ervaren speller op letten? Zie Tekstblad voor het antwoord in de vorm van een top drie met toelichting, een aantal concrete schrijftips en een quizje om te kijken hoe je zelf scoort!
Erratum: op pagina 21 staat onder aan de middelste kolom 'passte' als voorbeeld van een voltooid deelwoord, maar dat had 'gepasst' moeten zijn.